АБЯСЦЭНІЦЬ "ЛЮБОЙ ЦАНОЙ"
Турма - абсалютна ненатуральнае месца для чалавечых істот. Таму ўсе вязні мараць як найхутчэй апынуцца на волі, а патрабаванне "свабоду палітвязням любой цаной!" падаецца зразумелым і цалкам слушным.
Асабліва для блізкіх і сяброў палітвязняў. Але ў гэтай справе за дзесяцігоддзі з часоў з'яўлення ў нашай краіне палітвязняў выявіліся пэўныя заканамернасці і тэндэнцыі. Я магу меркаваць пра іх па ўласным досведзе, бо ўжо тройчы выходзіў на свабоду датэрмінова, як палітвязень. Людзі робяцца палітвязьнямі, бо не могуць больш мірыцца з парадкамі, ўсталяванымі рэжымам, які народ не абіраў. Яны пратэстуюць супраць такіх парадкаў, патрабуюць сапраўдных выбараў і трапляюць ва ўстановы пенітэнцыярнай сістэмы рэжыма. Дэмакратычныя краіны спачатку падтрымліваюць палітычныя патрабаванні пратэстоўцаў, а потым пераключаюцца на патрабаванні вызвалення палітвязняў. Ўводзяцца санкцыі, пачынаюцца дыпламатычныя кантакты заходніх краін з рэжымам, каб дамагчыся вызвалення палітвязняў. Прадстаўнікі рэжыма ахвотна ідуць на такія кантакты, якія ператвараюцца ў гандаль пра адмену санкцый за вызваленне людзей. Пра прычыны, з-за якіх людзі выйшлі на пратэсты і сталі палітвязнямі, неяк забываецца. Тым болей, што прадстаўнікі рэжыма даводзяць пра пагрозы незалежнасці з боку Масквы, пра адсутнасць палітычнага манёўра ў рэжыма з-за санкцый, якія замінаюць абараніць незалежнасць. Пасля гэтага на заходнім баку непазбежна з'яўляецца чарговы "малады геній", які прапануе простую, як граблі, ідэю - мы не можам прымусіць гэты рэжым да дэмакратыі, але мы можам адарваць Беларусь ад Масквы. Варта толькі дамовіцца, каб ён адмовіўся ад найбольш адыёзных дзеянняў - напрыклад, вызваліў палітвязняў, бо інакш з ім няёмка мець справы. А тады мы адменім санкцыі і пачнем развіваць з ім эканамічныя стасункі, каб дапамагчы яму здзейсніць яго жаданне - адарвацца ад Масквы. Дамова дасягаецца, палітвязні вызваляюцца, санкцыі здымаюцца. Рэжым і яго новыя партнёры атрымоўваюць дадатковыя прыбыткі, ад Масквы рэжым не адрываецца, хутчэй, наадварот, бо не могуць жа сіямскія блізняты адарвацца адзін ад аднаго.
Але ёсць яшчэ народ, які ўсё больш прагне свабоды. Людзі выходзяць на ўсё больш масавыя пратэсты, нягледзячы на непублічна выказваемую іх арганізатарам незадаволенасць з боку заходніх палітыкаў. Я ведаю, пра што кажу. Рэжым палохаецца ўсё болей, закручвае гайкі ўсё мацней, палітвязняў робіцца ўсё болей, Захад ўводзіць санкцыі, пачынаюцца дыпламатычныя кантакты, а як далей, вы ўжо ведаеце. І так па колу. Гэта пра заканамернасці. Але ёсць яшчэ тэндэнцыі. З кожным колам гіне ўсё больш пратэстоўцаў. Колькасць палітвязняў расце ў геаметрычнай прагрэсіі. Павялічваюцца турэмныя тэрміны, больш жорсткімі робяцца катаванні зняволеных. Стварылася ўражанне, што адносна Беларусі заходнія палітыкі ўпарта ходзяць па граблям, толькі б'юць гэтыя граблі нас і кожны раз ўсё больш балюча.
Першы раз мяне, дзякуючы дамоўленасці Захада з рэжымам, вызвалілі пасля двух год "хіміі" на два месяцы раней тэрміну. Не дробязь, бо мне ўжо наўпрост сказалі, што за гэтыя два месяцы мяне за "парушэнні" адправяць з "хіміі" ў калонію.
Другі раз я з 6 год тэрміна адседзеў меньш за 5. І гэта быў няпросты час, за які я паспеў двойчы пабываць у "крытай" турме. Але зноў дамоўленасці, ці, як любяць казаць зараз, "здзелкі", і мяне вызвалілі.
Трэці раз тэрмін быў ужо 14 год, з якіх адбыў каля шасці і апынуўся дома ў няпэўным юрыдычным статусе пасля справакаванага ў зняволенні інсульту. Толькі адно памянялася - пазіцыя суседніх еўрапейскіх краін. Мабыць, пасля лютага 2022 года там нарэшце зразумелі рэальны кошт слоў пра "адрыў" ад Масквы і занялі прынцыповую пазіцыю.
Цяпер зноў вернемся да патрабавання "свабоду палітвязням любой цаной!" Калі па першай частцы патрабавання пытанняў няма, то да "любой цаны" яны ёсць. Для спецыялістаў па "здзелкам" цана - гэта заўсёды пра грошы. А грошы ў нашай сітуацыі - гэта ўзмацненне машыны рэпрэсій, больш палітвязняў і меньш шанцаў у мільёнаў беларусаў на вольнае ад страху рэпрэсій жыццё ў сваёй нармальнай краіне.

Я вельмі шкадую людзей, якія апынуліся за кратамі за свае перакананні, і шчыра радуюся іх вызваленню. Асабліва балючае для мяне тое, што ў зняволенні яшчэ знаходзяцца сотні жанчын, якім шматкроць цяжэй гэта перажываць, чым мужчынам. Я ўдзячны намаганням усіх, хто спрычыняецца да вызвалення палітвязняў. Але гэта "любой цаной" значыць проста "ратацыю" палітвязняў ва ўсё большых масштабах, а ў перспектыве - ператварэнне ўсёй краіны ў вялікую турэмную "зону". Таму заклік: "Вызваліце маю сяброўку любой цаной, бо яна цудоўны чалавек і ёй там вельмі цяжка", трэба сумленна дапаўняць: "Хай лепш замест яе пасадзяць іншую жанчыну, якую я не ведаю. Мне так будзе спакайней".
Да таго ж, у зняволенні апынуліся розныя людзі. Нехта ішоў на пратэст і рызыку зняволення свядома, а хто патрапіў за краты выпадкова, бо машына рэпрэсій шырока грабе. І ставяцца яны да магчымасці зрабіцца аб'ектам "здзелкі" па рознаму. Некаму, галоўнае, што на волі, ды калі яшчэ за мяжой, то ўвогуле супер - "Я сваё адсядзеў, цяпер хай іншыя".
А для некага, хто знаходзіў сэнс у сваім зьняволеньні, як працягу барацьбы за свабоду краіны, справядліва мяркуючы, што рэжым нясе страты з-за яго зняволення, стаць сродкам фінансавання рэжыма, супраць якога ён змагаўся, і паняволення сваёй краіны, якую ён хацеў вызваліць, - невыносная думка. Ён ужо прынёс сваю ахвяру, здзейсніў свой подзвіг. А ператварэнне ў аб'ект "здзелкі", продаж, як скота на базары, як нявольніка на рынку, абясцэньвае яго подзвіг.
Так, вызваленне, але не "любой цаной".
Не абесцэньвайце людзскія пакуты, стойкасць і мужнасць лепшых.
Не забірайце будучыню ў мільёнаў.

ВЫПРАВІЦЬ ІМЁНЫ
Недзе болей за дзве з паловай тысячы год таму ў Кітаі быў запісаны наступны дыялог.
Цзы Лу спытаў: "Вэйскі правіцель мае намер прыцягнуць Вас да кіравання дзяржавай. Што Вы зробіце найперш?"

Канфуцый адказаў: "Неабходна пачаць з выпраўлення імёнаў".

Цзы Лу спытаў: "Вы пачынаеце здалёк. Навошта трэба выпраўляць імёны?"

Канфуцый адказаў: "Калі імёны няправільныя, то словы не маюць пад сабой падстаў. Калі словы не маюць пад сабой падстаў, то справы не могуць ажыццяўляцца".
Гэта я да чаго. За час майго апошняга зняволення сітуацыя кардынальна памянялася. Была праведзена масіраваная спецаперацыя сілавых структур па прымушэнню да эміграцыі сотняў тысяч нашых суайчыннікаў. Адбылася "зачыстка" ад незадаволеных у спадзяванні на пакорлівасць астатніх. Грамадская актыўнасць у краіне падаўлена. Таму публічнае грамадска-палітычнае жыццё беларусаў перамясцілася за мяжу. Там палітычная эміграцыя спрабуе аднавіць у эрзац-форме звыклую для сябе дзейнасць. З іншага боку мяжы гэта часта выглядае крыху дзіўнавата. Палітычная эміграцыя называе сябе беларускімі дэмакратычнымі сіламі, ўтварае нейкія квазі-партыі з некалькіх дзесяткаў членаў, праводзіць выбары ў нешта кшталту квазі-парламенту "беларускіх дэмсіл", нават мае "лідарку беларускіх дэмсіл". Мяне адразу ж ўразіла гэтая неадпаведнасць паміж рэальным станам рэчаў і саманазвамі ўсіх пералічаных інстытуцый. Праўда, некаторыя з кіраўнікоў створанай сістэмы называюць яе больш адэкватна - "дыяспарай", але не часта. Міжволі ўзгадваецца Канфуцый.
Гэта дадзенасць, што за мяжой апынулася столькі разумных і актыўных суайчыннікаў. І трэба думаць, як скарыстаць гэтую трагедыю на карысць дэмакратычнай будучыні Беларусі. Зараз і ў той будучыні, калі накопленыя ў развітых краінах веды і досвед змогуць быць запатрабаваны на роднай зямлі. Вось я тут і спатыкнуўся на тым, што трэба неяк жа назваць гэтых нашых людзей за мяжой. Назву "дэмсілы" я адразу адкідаю. Бо, калі пад ёй маюцца на ўвазе нейкія дэманічныя сілы, то бесаўшчына - гэта не наша. Ды й ніколі не чуў, каб нехта з тых, каго называюць кіраўнікамі тых дэмсіл, скакаў з бубнам ці шаптаў заклінанні. З назвы ж "беларускія дэмакратычныя сілы" літаральна вынікае, што ўсе беларускія дэмакраты апынуліся за мяжой і змагаюцца за дэмакратыю ў краінах знаходжання супраць мясцовых недэмакратычных рэжымаў. А на тэрыторыі гістарычнай Радзімы іх не засталося. Але гэта для мяне абсалютна бясспрэчная няпраўда. Мне гэта відно без усялякіх апытанняў, бо я сам па сабе добры індыкатар - дастаткова проста з'явіцца ў людным месцы. Тут іх, на мой погляд, не раўнуючы болей за 2 тысячы. Не ўсіх жа атрымалася выперці з роднай краіны. Яны не арганізаваныя ў нейкія структуры, што ва ўмовах вайны супраць народа цалкам зразумела. Хутчэй, гэта асобы дэмакратычных перакананняў, але яны тут у большасці. І пры больш спрыяльных умовах могуць выявіць з сябе масавыя дэмакратычныя сілы. Толькі ці захочуць яны прызнаваць "лідарамі" тых, хто прэтэндуе на гэта з "бяспечнага далёка"? Лідэр - гэта не пасада, а характарыстыка чалавека, які ўмее весці за сабой іншых людзей да канкрэтнай мэты, не зважаючы на небяспеку для сябе. Лідэры масавых уцёкаў не лічацца. Паглядзіце гісторыю той жа Польшчы. Падчас ўвядзення ваеннага становішча генералам Ярузельскім, лідарам апазіцыі прапанавалі выбіраць паміж турмой і эміграцыяй. Усе тыя, хто выбралі эміграцыю, прайгралі на першых жа дэмакратычных выбарах.
Такім чынам, ўсё становіцца на свае месцы, калі скарыстаць другі саманазоў - дыяспара. Дыяспара такіх памераў і якасці, як наша, мае каласальны патэнцыял. У свеце вядомыя народы, у лёсе якіх дыяспары адыгралі вялізарную ролю. Да прыкладу - гэта армянская дыяспара. А яўрэйская дыяспара ўнесла вялікі ўнёсак у аднаўленне сваёй гістарычнай дзяржаы, стала крыніцай кадраў для яе і дагэтуль аказвае ёй неацэнную падтрымку.

Дыяспара можа бараніць правы сваіх членаў, аказваць дапамогу новым уцекачам з гістарычнай Радзімы, дапамагаць вязням і дысідэнтам, праводзіць акцыі ў краінах знаходжання, каб прыцягнуць увагу мясцовых уладаў да праблем сваёй Радзімы. Урэшце, быць голасам свайго паняволенага народу ў свеце. А са з'яўленнем Інтэрнэту - нават весці інфармацыйную барацьбу з рэжымам. Пажадана, каб дыяспара была арганізаваная. Але, каб эмігранты ўдзельнічалі ў яе дзейнасці, а не занурваліся толькі ў сваё асабістае жыццё, іх арганізацыі павінны функцыянаваць празрыста і з улікам меркаванняў суайчыннікаў. Недавер, падазрэнне ў карупцыі кіраўнікоў, дэманстрацыя імі бытавой раскошы з'яўляюцца падарункам для службаў рэжыма, якія карыстаюцца імі для распальвання незадаволенасці і разбурэння адзінства. Якім чынам арганізаваць дзейнасць дыяспары - справа, найперш, тых нашых землякоў, якія не сваёй воляй апынуліся за мяжой. Але, каб не было самападману, дарэмных прэтэнзій і беспадстаўных спадзяванняў, раю выправіць імёны. Каб гэта за вас не рабілі іншыя. Той жа прэзідэнт Украіны, напрыклад.

Геннадий Федынич: о кс, лидерах, доверии и том, что должна делать диаспора
https://youtube.com/watch?v=Bz-6YwVI_Y0&is=X6eX6f-q4qwDBaED

ЛЁС "СТУКАЧОЎ"
Адзін з маіх знаёмых, які жыве за межамі Беларусі, пацікавіўся маім меркаваннем па пытанню, што дыскутуецца ў Сеціве - ці варта праваабаронцам аказваць матэрыяльную дапамогу былым палітвязням, якія ў калоніях супрацоўнічалі з адміністрацыяй і даносілі ёй на іншых палітвязняў. Карацей, былі "стукачамі", як такіх называюць. На мой погляд, гэта пытанне найперш да донараў, якія фундуюць гэтую дапамогу, па якіх зададзеных імі крытэрыях яна павінна размяркоўвацца. Але трэба ўлічваць, што хоць у калоніі вязьні звычайна ведаюць тых, хто "ходзіць у штаб" да аператыўных супрацоўнікаў, бо там такое цяжка схаваць, але патрэбны сведчанні, як мінімум, некалькіх арыштантаў з добрай рэпутацыяй. Бо ў такой справе магчымыя і агаворы на тле асабістай непрыязнасці. Ды й "службы" любяць пагуляць у такія гульні. Да прыкладу, часта крыніцамі плётак пра нібыта "супрацоўніцтва" некага з КГБ з'яўляюцца "сексоты" КГБ.
Але самая вялікая праблема не ў гэтым. Калі нехта робіцца нават дробным "стукачом" у калоніі, каб палепшыць сваю сітуацыю, то ён садзіцца на кручок на ўсё жыццё. Калі гэта звычайны крымінальнік, то пасля вызвалення дадзеныя пра яго "стукацтва" перадаюцца ў РАУС па месцы жыхарства. Там яго прымушаюць працягваць даносіць на сваіх знаёмых ды сяброў ужо мясцовай міліцыі. А бывае, што такіх "падводзяць" і да "палітычных". Дасье ж на вызваляемых "стукачоў", якія даносілі на сваіх таварышаў у калоніі, перадаюцца КГБ. Іх могуць зрабіць "сексотамі" перад вызваленнем. Потым знаходзяць і за мяжой, бо Інтэрнэт дазваляе, і прапануюць працягнуць "супрацоўніцтва". Пры адмове пагражаюць блізкім, што засталіся ў Беларусі, ці апублікаваць у Сеціве відэадоказ даносаў у калоніі. Калі былы "стукач" ці "сексот" пагаджаюцца, то ператвараюцца ўжо ў "шпіёна" замежнай дзяржавы ў краіне знаходжання. А значыць - у злачынцу па мясцовым законам з перспектывай новага зняволення. Вось такі лёс наканаваны "стукачам" - тым, хто вырашыў палепшыць сваё становішча коштам яго пагаршэння ў іншых. Галоўная праблема не ў тым, ці аказваць дапамогу тым, каго выкрылі, як "стукача", а ў бяспецы тых праваабаронцаў, якія яму гэту дапамогу арганізуюць і іх блізкіх на Радзіме. Бо людзі, якія прайшлі гэты шлях ад "стукачоў" да "шпіёнаў", маральных тармазоў ужо не маюць - здадуць і тых, хто ім дапамагае. Ну, няхай праваабаронцы самі вырашаць, як з такімі працаваць. Астатнім жа я рэкамендую трымацца ад такіх як мага далей.

Сёння ва ўсім свеце адзначаюць Міжнародны дзень абароны дзяцей. Гэта нагода не толькі павіншаваць самых маленькіх, але і задумацца пра тое, у якіх умовах яны растуць.

На жаль, у сучаснай Беларусі правы дзяцей парушаюцца сістэмна. Замест свабоднага развіцця і крытычнага мыслення дзеці ўсё часцей сутыкаюцца з прапагандай і мілітарызацыяй. Яшчэ ў дзіцячых садах ім прапануюць маляваць вайну, школьнікам паказваюць ваенныя фільмы з жорсткімі сцэнамі гвалту, а падлеткаў вучаць абыходжанню са зброяй і таму, што ўсе, хто супраць Лукашэнкі — здраднікі. Дзяржава рыхтуе дзяцей не да жыцця ў свабодным грамадстве, а да служэння інтарэсам рэжыму.

Сотні маленькіх беларусаў вымушаны расці без мамы ці таты побач. Іх бацькі апынуліся ў турмах за ўдзел у мірных пратэстах, каментарыі ў інтэрнэце, фатаграфіі або грамадзянскую пазіцыю. Для дзіцяці гэта не палітыка — гэта страчаныя гады дзяцінства, сустрэчы і абдымкі. Гэта пэўныя фінансавыя абмежаванні ці нават цкаванні ў школе за тое, што бацька ці маці — нібыта вораг дзяржавы.

У дзяцей Беларусі цяпер значна менш магчымасцей развіваць свае таленты і насалоджвацца дзяцінствам. Многія міжнародныя спартыўныя і культурныя спаборніцтвы для іх фактычна забароненыя. Таму не дзіва, што старэйшыя школьнікі ўсё часцей разумеюць, што для атрымання якаснай адукацыі і будучыні ім давядзецца пакінуць краіну.

Дзеці не павінны быць закладнікамі палітыкі. Яны маюць права на бяспеку, адукацыю, сям'ю, свабоднае развіццё і мірнае неба над галавой. І сапраўдная абарона дзяцей пачынаецца не са святочных мерапрыемстваў, а з павагі да іх правоў кожны дзень.

ПЛЯСКІ З БОМБАМІ АЛЬБО БЕСАЎШЧЫНА.
Днямі ў Санкт-Пецярбургу адбыўся эканамічны форум, у якім узялі ўдзел прадстаўнікі расійскіх кіроўных і эканамічных эліт. У некаторых з дакладаў, зробленых на форуме, прагучалі, па сутнасці, заклікі да прымянення Масквой ядзернай зброі. Калі такія заклікі гучаць на самым прадстаўнічым дзяржаўным мерапрыемстве Расіі ды ў афіцыйных дакладах на ім, то гэта выразны сігнал свету пра гатоўнасць расійскіх уладаў перавесці свой канфлікт з Захадам у ядзерны фармат. Нават калі гэта толькі спроба запалохвання, то яна ўжо дэманструе рэальнасць такога развіцця падзей. На што разлічваюць сапраўдныя ініцыятары гэтых "плясак з ядзернымі бомбамі"? Напалохаць Захад? Але ці спыніць гэта яго ад падтрымкі Ўкраіны? Хутчэй наадварот. Ўбачыўшы відавочную неадэкватнасць кіраўніцтва ядзернай дзяржавы там, па-першае, ўзмоцняць дапамогу ўкраінцам у спадзяванні, што яны спыняць неадэкватаў яшчэ на подступах да краін NATO. Па-другое, рэальная ядзерная пагроза ад Масквы прымусіць Захад рыхтаваць таксама ядзерны адказ, каб зрабіць цану ядзернай агрэсіі супраць NATO непрымальнай для агрэсара. І вось ужо Францыя заключае дамовы з суседнімі з Расіяй краінамі NATO пра размяшчэнне на іх тэрыторыі ў пагражальны перыяд французскай ядзернай зброі. Вось ужо ЗША вядуць перамовы з Літвой наконт размяшчэння на яе тэрыторыі амерыканскай ядзернай зброі. Лічу, што цяпер над магчымасцю стварэння такой зброі не можа не думаць кіраўніцтва Ўкраіны, бо інакш ядзерны шантаж стане пастаяннай часткай ўкраінска-расійскіх адносін.
Для Беларусі можа стварыцца такая сітуацыя, што ўсе дзяржавы вакол нас будуць мець ядзерную зброю. Такую ж, як і тая, што ўжо размешчаная на нашай зямлі. Толькі нашы суседзі будуць у крызісных сітуацыях самі прымаць рашэнне на прымяненне гэтай зброі, а Беларусь Масква зробіць мішэнню для іх зваротных ядзерных удараў, нават не папярэдзіўшы нас пра гэта.
Галоўнае пытаньне, якое ўзнікае - а які ж сэнс бачаць у Крамлі ў гэтым узаемным ядзерным самазнішчэнні? Што, ўкраінцы перастануць ненавідзець Расію за ўсё зробленае ім, ды, абтрэсваючы радыёактыўны попел, пабягуць у "Союзное государство", ужо засыпанае такім жа попелам? Ці гэтыя забойствы і пакуты мільёнаў будуць дзеля некалькі сотняў квадратных кіламетраў радыёактыўнай зямлі, захоп якой дазволіць аб'явіць сябе пераможцамі і "падняць рэйтынг"?
Найбольш уразіла мяне тое, што гэтыя нялюдскія планы з трыбуны санкт-пецярбургскага форума агучвалі персанажы, якія самі сябе называюць "праваслаўнымі". "Праваслаўнымі" кім? Калі праваслаўнымі хрысціянамі, то да веры, якую нёс людзям Хрыстос, іх планы маюць такое ж дачыненне, як пекла да раю. Я лічу, што з пункту гледжання каштоўнасцяў праваслаўнага, як і любога іншага хрысціянства, гэтыя выканаўцы "плясак з ядзернымі бомбамі" проста ўпалі ў бесаўшчыну. Хацелася б пачуць на гэты конт меркаванне кіраўніцтва Маскоўскага патрыярхату. Мо, гэта якраз той выпадак, калі варта ўспомніць пра анафему?

СВАБОДНЫ РЫНАК, ЯК ФАКТАР ПЕРАМОГІ
Звычайна, нават у дэмакратычных краінах са свабоднай эканомікай падчас вялікай вайны для рэгуляцыі эканамічных працэсаў улады пераходзяць да камандных метадаў кіравання. Прыватным прадпрыемствам даводзяць, якую ваенную прадукцыю і ў якой колькасці выпускаць. Працэс жа стварэння ўзораў гэтай прадукцыі ды прыняцця іх на ўзбраенне - вельмі складаны і доўгі па часе бюракратычны працэс. І не факт, што прынятая на ўзбраенне, зробленая на заводзе ваенная тэхніка будзе мець перавагу над аналагічнай тэхнікай праціўніка. Асабліва падчас гонкі ўзбраенняў, калі кожны бок імкнецца мадэрнізаваць сваю ваенную тэхніку з улікам досведу баявых дзеянняў і дасягненняў праціўніка. Але ў вайскоўцаў выбару няма - бяры, што даюць, нам відней, што даваць. Мне было важна даведацца, як кіруецца і працуе на вайну эканоміка абодвух бакоў расійска-украінскай вайны.
З расійскага боку ўсё блізка да традыцыйных метадаў. У большасці дзяржаўныя навукова-даследчыя інстытуты ды канструктарскія бюро распрацоўваюць новыя ўзоры ўзбраення ці прапануюць мадэрнізацыі існуючых. Заводы, таксама, пераважна, дзяржаўныя, выконваюць заданні па вытворчасці ці мадэрнізацыі ваеннай тэхнікі, штабы размяркоўваюць яе па войскам.
Украінская, пераважна, прыватная эканоміка, арганізаваная для выканання ваенных задач па іншаму. Яшчэ да вайны я атрымаў у турме ліст ад беларускай дзяўчыны, якая апынулася ў эміграцыі ва Ўкраіне ў Ірпені пад Кіевам. Спадзяюся, што яна паспела эвакуявацца да захопу гэтага гораду расійцамі. Дзяўчына пісала, што ва Украіне яе ўразілі дзве рэчы: найперш, надзвычай эфектыўны прыватны малы і сярэдні бізнэс ды ўсеагульная карупцыя дзяржаўных устаноў. Апошняе не было для мяне навіной - я ведаў пра гэта яшчэ з савецкіх часоў. І ведаў, што ўкраінскі бізнэс навучыўся абыходзіць бюракратычныя рагаткі з дапамогай хабару. Там прынята змазваць шасцярэнькі непаваротлівага дзяржаўнага механізму, каб ён круціўся ў патрэбны бок. Але як сумясцілі ўласцівую ўкраінцам прадпрымальнасць, ўжо развітыя досвед і энэргію прыватнай ініцыятывы з карумпаваным дзяржаўным механізмам, каб войскі атрымоўвалі лепшую зброю, а не тую, за якую далі большы хабар, я не ведаў, пакуль не прачытаў, што вырабленыя ўкраінскімі прыватнымі прадпрыемствамі ваенная тэхніка і рыштунак выстаўляюцца на адмысловай электроннай пляцоўцы "Brave1 Market", адкуль набываюцца камандзірамі пэўных правераных вайсковых частак за балы, налічаныя гэтым часткам. Пастаўка набытага адбываецца на працягу двух тыдняў. Балы налічваюцца кожнай частцы, пасля праверкі відэадоказаў, за знішчаных варожых салдат ды баявую тэхніку па ўсталяванай зверху сістэме Army of Drones bonus - колькі балаў за якую знішчаную тэхніку ці салдат налічваецца. Напрыклад, за знішчаны танк налічваецца 40 балаў, за забітага праціўніка - 6 балаў. Дрон тыпу Vampire можна набыць за 43 балы. І каб зарыентаваць войскі знішчаць у першую чаргу пэўны від цэляў цяпер не трэба даводзіць войскам грозныя загады ці дырэктывы. Дастаткова толькі падняць бал за знішчэнне гэтага віду цэляў.
Натуральна, што камандзіры імкнуцца набыць найбольш патрэбную ды эфэктыўную тэхніку, каб мець найбольшую баявую эфектыўнасць і зарабіць як мага больш балаў. Таму прадаўцы лепшай ваеннай тэхнікі атрымоўваюць больш балаў, якія пераводзяцца дзяржавай у грошы, а лепшыя вайсковыя часткі - лепшую забяспечанасць лепшымі ўзорамі ўзбраення. З'явілася нешта кшталту адкрытага для сваіх рынку ўзбраеньняў, арыентаванага на патрэбы вайсковых "пакупнікоў", што прымушае прамысловых "прадаўцоў" канкураваць паміж сабой і ўвесь час працаваць над ўдасканаленнем узбраенняў з улікам меркаванняў войскаў. Атрымалася вельмі гнуткая, аператыўная і эфектыўная ваенна-эканамічная сістэма з мінімальным уключэннем бюракратычнага, а значыць - карупцыйнага складніка. Таму, мабыць, Украіна і выйграе на дадзены момант у ваенна-тэхналагічнай гонцы з Расіяй. Тым болей, што ўкраінскія прадпрыемствы, адрозна ад расійскіх, не маюць абмежаванняў для набыцця на сусветным рынку кампанентаў, з якіх збіраецца дамінуючая зараз на полі бою зброя - дроны ўсіх відаў ды прызначэнняў.

Безумоўна, і ў гэтай сістэмы ёсьць ўразлівыя кропкі. На мой погляд, гэта, найперш, аналіз відэадоказаў знішчэння варожай жывой сілы ды тэхнікі, дзе ёсць прастора для суб'ектыўных высноваў. Але ў будучыні гэта задача можа быць перададзена штучнаму інтэлекту.
Ёсць красамоўныя гістарычныя прыклады важнасці гэтай задачы. Напрыклад, падчас Другой сусветнай вайны амерыканскія саюзнікі прапанавалі Савецкаму Саюзу, акрамя сваіх самалётаў-знішчальнікаў, пастаўляць для іх яшчэ і фотакулямёты - кінакамеры, якія ўключаліся пры націсканні пілотам на гашэткі самалётных гармат ці кулямётаў, каб зафіксаваць, ці быў насамрэч збіты варожы самалёт. Але савецкія прадстаўнікі горда адмовіліся - маўляў, у нас усе лётчыкі - камуністы ці камсамольцы. І яны не стануць хлусіць, збілі яны варожы самалёт ці не. Але праз пэўны час, калі колькасць збітых, згодна з дакладамі з савецкіх авіцыйных частак, нямецкіх самалётаў разоў у пяць перавысіла агульны склад Люфтваффе, хоць, пры гэтым, апошнія па-ранейшаму дамінавалі ў паветры, савецкія прадстаўнікі ўсё ж папрасілі амэрыканцаў паставіць ім тыя фотакулямёты. Пасля гэтага "дакладзеная" баявая эфектыўнасць "сталінскіх сокалаў" ўпала ў разы.
Не ведаю, хто канкрэтна ва Ўкраіне прапанаваў гэту ўнікальную ў свеце ваенна-эканамічную сістэму, заснаваную на прынцыпах свабоднага рынку. Але гэты чалавек не толькі глыбока разумеў украінскую ментальнасць і рэальнасць, але і здолеў стварыць геніяльную сістэму, што дзеля перамогі актывізавала моцныя бакі гэтай ментальнасці пры нейтралізацыі адмоўных рысаў існуючай рэальнасці.

СІГНАЛ РАКЕТАМІ
Падвойны ўдар Масквы па Кіева-Пячэрскай Лаўры - гэта не толькі ўдар па сімвалу праваслаўных веры і гісторыі ўсяго ўсходняга славянства. Гэта яшчэ сігнал аб тым , што для ядзернай бамбардзіроўкі "цэнтраў прыняцця рашэнняў Украіны" у Масквы не засталося маральных бар'ераў. Але спроба запалохвання такой цаной мае дадатковыя наступствы. Казаць пасля гэтага пра "триединый русский народ с единой верой", пра пачатак расійскай гісторыі з Кіеўскай Русі неяк ужо не выпадае. Такі яўна невыпадковы замах на раней агульныя для трох нацый святыні падрывае пазіцыі Маскоўскага патрыярхату за межамі РФ і робіць лёс прамаскоўскага праваслаў'я, яе мінімум ва Ўкраіне, прадвызначаным.
Па сутнасці - гэта канчатковая адмова ад сапраўднай мэты агрэсіі - вяртання Маскве Ўкраіны дзеля больш сціплай мэты - поўнай акупацыі Данбаса.
Я назваў бы гэтае святатацтва яшчэ і жэстам адчаю ад немагчымасці дасягнення нават той "сціплай" мэты.

МАТЭРЫЯЛЬНАСЦЬ МАРАЛІ
У сённяшнім свеце ў палітычнай барацьбе, заснаванай на інфармацыйным уздзеянні на грамадства, часта да ўлады ў выніку выбараў прыходзяць персоны, якія могуць накіраваць на арганізацыю сваёй інфармацыйнай кампаніі шмат фінансавых рэсурсаў і якія не грэбуюць апеляваць у ёй да не самых лепшых пачуццяў найменьш адукаванай часткі грамадства - зайздрасці, рэальных ці ўяўных страхаў, ксенафобіі. Таксама, часта грэбаванне маральнымі прынцыпамі, прыземленае ўспрыманне палітычных працэсаў працягваецца ўжо пры знаходжанні такіх персонаў ва ўладзе і нават пераносіцца на іншыя краіны. Асабліва, калі ва ўладзе апынаюцца буйныя бізнэсмэны, якія ўсё ацэньваюць у выключна матэрыяльных катэгорыях. Звыклыя ў сваёй папярэдняй дзейнасці да прагназавання суадносін сіл у эканамічнай канкурэнцыі толькі ў катэгорыях грошаў і матэрыяльных рэсурсаў, яны пераносяць такі падыход на ўнутраную палітыку ці нават на міждзяржаўныя стасункі. Гэты падыход паддаецца ім эфектыўным, бо яны не ўяўляюць, што існуе яшчэ свет ідэалаў, значных для вялікай колькасці людзей, што існуюць заснаваныя на ім маральныя прынцыпы, жыццёва важныя для многіх. Мы можам не разумець некаторых ідэалаў і заснаванай на іх маралі ці нават лічыць асобныя з іх цемрашальскімі. Але ж такія ідэалы таксама існуюць і ўплываюць на паводзіны людзей. Таму, такому дэмакратычна абранаму палітыку лягчэй знаходзіць агульную мову з аўтакратамі, якія трымаюцца аналагічных з ім рэсурсных ды немаральных падыходаў і таму цалкам зразумелыя яму.
Але недаацэнка маральнага фактару, здольнасці людзей і народаў да маральнай мабілізацыі ў выпадках абразы іх маральных пачуццяў, прыводзіць да знешнепалітычных памылак ці нават правалаў.
Маральны фактар шматкроць ўзмацняе сілы і матывацыю грамадстваў. У выніку, меньш забяспечаная рэсурсамі і меньшая па колькасці насельніцтва краіна перамагае больш матэрыяльна моцнага і шматлікага агрэсара, звышдзяржаве прыходзіцца плаціць за перамір'е рэжыму рэлігійных фанатыкаў з разгромленай арміяй, а звычайныя грамадзяне выкідваюць аўтакратаў на звалку гісторыі.